Artykuły

Alpaka - mityczne zwierzę i niektóre mity, cz. 1

Autor: Joanna Kujaszewska - 11/03/2015

Alpaka jest zwierzęciem, które stosunkowo niedawno zaczęło pojawiać się poza Ameryką Południową (pierwsze importy do USA i Australii rozpoczęły się w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia). Należy więc pamiętać, że mimo bardziej lub mniej oczywistych podobieństw do tradycyjnych europejskich zwierząt hodowlanych, alpaka to gatunek andyjskich, utrzymywanych w półdzikim stanie ssaków, o specyficznych potrzebach, wciąż wykazujący wiele zachowań charakterystycznych dla swoich filogenetycznych przodków - wikunii. Sprowadzenie alpak do krajów Ameryki Północnej, Australii i Europy, gdzie zwierzęta towarzyszące są szczególnie popularne i cenione, spowodowało narastanie wokół tego gatunku pewnych mitów, w które nie powinniśmy wierzyć, mając na uwadze dobro zwierząt. Artykuł ten, podzielony na dwie części prezentuje niektóre mity i tendencje powodujące błędy w podejściu do chowu alpak – punktem odniesienia w opracowywaniu tej listy są warunki w jakich alpaki i wikunie przebywają w swoim naturalnym środowisku, a także obserwacje zachowania tych zwierząt poza krajami ich pochodzenia.

1. Kupno pary lub pojedynczej sztuki

Alpaki są zwierzętami o silnym instynkcie stadnym. Dziko żyjące wikunie formują niewielkie, rodzinne stada, którym przewodzi najsilniejszy samiec, otoczony przez samice i ich młode (cria). Dorastające samce są wypędzane ze stada rodzinnego i tworzą tzw. stada kawalerskie (bachelor herds) [Eric Hoffman, The Complete Alpaca Book]. Niezależnie więc od swego grupowego statusu, wikunie przebywają stale w towarzystwie innych osobników swojego gatunku. Silna zależność od stada obecna jest także u alpak. Oddzielenie zwierzęcia od pobratymców bywa niezwykle stresującym doświadczeniem – nawet posiadając pojedynczy boks, zwierzę powinno mieć wzrokowy kontakt z innymi przedstawicielami stada. Samiec i pojedyncza samica nie stanowią stada, podobnie jak para alpak tej samej płci. Utrzymując tylko parę zwierząt razem, ryzykujemy całkowitą dominację jednego zwierzęcia nad drugim. Chcąc zapewnić korzystniejszy układ sił w grupie zwierząt należy utrzymywać przynajmniej trzy alpaki. Jeśli planujemy chować samice i samce oddzielnie, co jest częstą praktyką pozwalającą na kontrolę rozrodu, pamiętajmy także o zapewnieniu odpowiedniego towarzystwa alpakom obydwu płci.

2. Alpaka jako żywa kosiarka

Alpaki nazywane bywają żywymi kosiarkami, które można „wstawić” do swojego ogródka, gdzie rzekomo nigdy więcej nie będzie potrzebna nam prawdziwa kosiarka, bo o trawnik zadbają zwierzęta. Tymczasem doświadczenie przeprowadzone przez McGregor'a w Australii pod koniec lat dziewięćdziesiątych i opisane na łamach Small Ruminant Research [nr 44; 2002] wykazało jasno, że alpaki pasąc się wybierają obszary o niższej roślinności pastwiskowej, starając się nie rozszerzać wybranego przez siebie terenu wypasu, chyba że zmusza je do tego spadek wydajności pastwiska na preferowanym obszarze. Potwierdzają to obserwacje europejskich hodowców, którzy chcąc zachęcić alpaki do korzystania z całego posiadanego pastwiska, muszą regularnie kosić miejsca o wyższej roślinności. Co więcej, należy pamiętać, że niektóre z roślin i drzew zasadzonych przez nas w ogrodzie (jak na przykład rododendrony, konwalie czy dęby) mogą być szkodliwe dla alpak.

3. Żywienie alpak paszami o wysokiej koncentracji składników odżywczych

Jest to temat złożony, wymagający lektury specjalistycznych książek i artykułów. Sama potrzebuję jeszcze poszerzyć swoją wiedzę na temat właściwego żywienia alpak, dlatego tu chciałabym napisać tylko pewne uwagi ogólne. Alpaki świetnie wykorzystują paszę o niskiej zawartości substancji odżywczych (siano, zielonkę pastwiskową) i w zasadzie nie potrzebują uzupełniania dawki pokarmowej o pasze węglowodanowe (np. zboża) czy białkowe. Koniecznym jest wręcz zachowanie stosunkowo niskiego poziomu białka w dawce. Nie powinniśmy karmić naszego stada paszami przeznaczonymi dla innych gatunków zwierząt gospodarskich – tam gdzie krowa będzie potrzebowała znacznych ilości białka do produkcji mleka, alpaka zostanie przekarmiona białkiem, co odbić się może i na zdrowiu zwierzęcia, i na jakości produkowanego włókna. Znane są przypadki zwierząt, które po zwiększeniu ilości spożywanego białka (transport z Ameryki Południowej do USA = zmiana żywienia) po okresie 4 miesięcy produkowały włókno grubsze o 9 mikronów! [E.Hoffman, In Search of the Golden Histogram: Some Ways the Environment and Nutrition Affect Fiber, Camelid Quarterly, Czerwiec 2007]. Jedynie w przypadku samic w ciąży czy zwierząt wychudzonych zalecić można podniesienie poziomu białka w paszy. Alpaki wymagają także suplementacji niektórych witamin i soli mineralnych, gdyż europejskie gleby (a więc i pastwiska) są uboższe w te składniki niż gleby regionu Andów. Na szczęście na rynku pojawiają się przemysłowe pasze przeznaczone specjalnie dla wielbłądowatych (można je nabyć również w Polsce).

4. Cria jako żywa przytulanka

Młode alpaki są wyjątkowo urocze, a ich łagodny wygląd i ciekawa natura sprawiają, że naprawdę trudno im się oprzeć. Z przyzwyczajaniem crias do ludzi powinniśmy jednak czekać, aż do osiągnięcia przez nie odpowiedniego wieku i wytworzenia relacji z innymi członkami stada. W pierwszych miesiącach życia zwierzę uczy się zachowań stadnych i poznaje swoją przynależność gatunkową; proces ten może zostać zaburzony przez nadmierny kontakt z człowiekiem. Młoda alpaka może zacząć traktować ludzi jako przedstawicieli swojego gatunku – problemy pojawiają się zwykle w momencie osiągnięcia przez zwierzę dojrzałości płciowej (a więc nie są od razu dostrzegalne). Berserk Male Syndrome (tłum. przybliżone: syndrom wściekłego samca) obserwuje się u lam i alpak, choć w przypadku tych pierwszych jest on zdecydowanie bardziej niebezpieczny. Dojrzewające samce stają się bardzo agresywne w stosunku do ludzi i starają się bronić swojego terytorium atakując opiekunów jako intruzów. Takie zachowanie nie jest winą zwierzęcia, gdyż traktuje ono ludzi tak, jak potraktowałoby inne lamy czy alpaki. W przypadku samic objawy są mniej dostrzegalne (agresja w stosunku do ludzi może wystąpić w porze karmienia czy przy próbach kontaktu ze strony człowieka). Czasami występują także problemy z pokryciem takiej samicy. Alpaki są znakomitymi towarzyszami dla ludzi, ale powinniśmy dać im czas, by nauczyły się najpierw wszystkiego o „byciu alpaką”. Choć Berserk Male Syndrome niekoniecznie wystąpi w każdym przypadku intensywnego kontaktu cria z ludźmi, moim zdaniem nie warto ryzykować. Wystarczy tylko trochę poczekać z oswajaniem uroczego malucha.

Poniżej zamieszczam filmik, który pokazuje terytorialne zachowania lamy w stosunku do ludzi. Tak właśnie zachowują się zwierzęta, u których proces poznawania gatunkowej tożsamości został zaburzony. Alpaki są oczywiście mniejsze niż lamy, ich agresja z pewnością jednak może być niebezpieczna, a na pewno jest rozczarowaniem dla właściciela, któremu zależy na dobrych układach ze swoimi pupilami.